Video narration
નમસ્કાર વિદ્યાર્થી મિત્રો! હું છું અર્પિત ભટ્ટ, King of Chemistry માં આપનું સ્વાગત છે. આજે આપણે સમજવાના છીએ Hydrogen Bond એટલે કે હાઇડ્રોજન બંધ શું છે અને તેના પ્રકારો કયા છે. જ્યારે હાઇડ્રોજન પરમાણુ અત્યંત વિદ્યુતઋણમય પરમાણુ જેવા કે Fluorine, Oxygen અથવા Nitrogen સાથે સહસંયોજક બંધથી જોડાયેલો હોય અને બીજા વિદ્યુતઋણમય પરમાણુના Lone Pair of Electrons સાથે આકર્ષણ અનુભવે, ત્યારે આ આકર્ષણને Hydrogen Bond કહેવામાં આવે છે. ચાલો, હવે Water એટલે કે H₂O નું ઉદાહરણ સમજીએ. પાણીના અણુમાં Oxygen પરમાણુ પર આંશિક ઋણભાર અને Hydrogen પરમાણુ પર આંશિક ધનભાર હોય છે. તેથી એક પાણીના અણુના Hydrogen અને બીજા પાણીના અણુના Oxygen વચ્ચે આકર્ષણ થાય છે. તેને દર્શાવવા Dotted Line નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. Hydrogen Bond મુખ્યત્વે બે પ્રકારના હોય છે. પ્રથમ છે Intermolecular Hydrogen Bonding, જેમાં બે અલગ-અલગ અણુઓ વચ્ચે Hydrogen Bond બને છે. પાણી અને Hydrogen Fluoride તેના ઉદાહરણો છે. આ બંધને કારણે પાણીનો ઉત્કલનબિંદુ તેના જેવા અણુભાર ધરાવતા ઘણા પદાર્થોની સરખામણીમાં ઊંચો હોય છે. બીજો પ્રકાર છે Intramolecular Hydrogen Bonding, જેમાં એક જ અણુની અંદર Hydrogen Bond બને છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઓર્થો-નાઇટ્રોફિનોલમાં આ પ્રકારનું Hydrogen Bonding જોવા મળે છે. વિદ્યાર્થી મિત્રો, યાદ રાખજો કે Hydrogen Bond એ Covalent Bond નથી, પરંતુ અણુઓ વચ્ચે અથવા એક જ અણુની અંદર થતું વિશિષ્ટ આકર્ષણ છે. તે પદાર્થોના Boiling Point, Solubility અને અન્ય ભૌતિક ગુણધર્મોને અસર કરે છે. આવી જ સરળ અને રસપ્રદ Chemistry શીખવા માટે જોડાયેલા રહો King of Chemistry, અર્પિત ભટ્ટ સાથે. વધુ અભ્યાસ માટે મુલાકાત લો kingofchemistry.com. ધન્યવાદ!